کارشناسی ارشد پرستاری
 
وبسايت تخصصی پرستاري/منابع-مشاوره-جزوه
پيوند ها

بزودي در اين سايت جزوات تخصصي پرستاري براي فروش ارائه مي شود
 
نوشته شده در تاريخ ۱۳٩۱/٥/٢٠ توسط کیوان خدایاری

 

 

دیابت چیست؟

دیابت نوعی بیماری است که در آن مقدار قند خون فرد مبتلا به طور مداوم زیاد است. افزایش قندخون دو علت می تواند داشته باشد: یا لوزالمعده قادر نیست به مقدار کافی انسولین ترشح کند و یا سلول های بدن نمیتواند به انسولین ترشح شده پاسخ داده و قند خون را مصرف نمایند. انسولین هورمونی است که توسط لوزالمعده در بدن تولید می شود و باعث می شود قند یا به عبارتی انرژی حاصل از مصرف غذاها در بدن مورد استفاده قرار گیرد.

 

در بدن یک فرد سالم،کربوهیدرات ها (قندها) در روده کوچک به گلوکز (نوعی غذا) و دیگر قندهای ساده تبدیل می شوند. سپس گلوکز از روده کوچک به جریان خون وریدی وارد می شوند و به همراه جریان خون به سراسر بدن، از جمله کبد و عضلات رفته، مقداری از آن جهت تولید انرژی مصرف می شود و مقداری نیز برای مصارف بعدی ذخیره می گردد. در یک فرد مبتلا به دیابت نیز مانند افراد سالم کربوهیدرات ها به قند های ساده تبدیل و وارد جریان خون می شوند، اما مشکلی که این بیماران با آن روبرو هستند آن است که گلوکز نمی تواند از خون وارد سلول ها شود. پس می توان نتیجه گرفت که مشکل اصلی در دیابت، عدم توانای بدن در استفاده از این مواد برای تولید انرژی است.

محل تولید انسولین در بدن کجاست؟

انسولین در پانکراس یا لوزالمعده (غده ای به طول 15سانتیمتر در پشت معده) تولید می شود. لوزالمعده در افراد سالم، در طول شبانه روز مقادیر زیادی انسولین ترشح می کند، اما در افراد دیابتی، یا اصلأ انسولین تولید نمیشود و یا مقدار انسولین تولید شده برای بدن کافی نیست. در هر صورت، نتیجه آن است که قند وارد سلول ها نمی شود و مقدار آن در خون زیاد می شود و بدن قادر به تولید انرژی از قند نخواهد بود.

لوزالمعده (پانکراس)

در افراد دیابتی یا اصلأ انسولین تولید نمی شود و یا انسولین تولید شده

 برای بدن کافی نیست.

نشانه های دیابت چیست؟

دیابت غالبأ بیماری بی سر و صدا است. در واقع سطح نسبتأ بالای قند خون 200-180 mg/dl نشانه ای در بیمار ایجاد نمی کند و ممکن است برای ماه ها یا سال ها بدون علامت باشد.اما بدن در این مدت در معرض آسیب حاصل از افزایش قند خون قرار گرفته است.این امکان هم وجود دارد که در برخی از بیماران افزایش قندخون علائم زیر را ایجاد نماید:

تکرر ادرار             کاهش وزن              تشنگی فراوان

ضعف و کاهش نیروی جسمی         دیر بهبود یافتن زخم ها و عفونت

خطرات ناشی از افزایش قند خون کدامند؟

اگر قند خون افزایش یابد، علاوه بر بروز افزایش قند خون، فرد دیابتی در معرض خطرات جدی دیگری هم قرار می گیرد. اگر قند خون به طو مستمر و طی سالیان متمادی بالا باشد با اثر بر عروق کوچک و و اعصاب، عوارض دیر رس دیابت در چشمها،کلیه ها و پاها بروز خواهد کرد. با حفظ قند خون در حد نزدیک به طبیعی می توان از بروز این عوارض پیشگیری کرد.

مهمترین انواع دیابت کدام است؟

دیابت نوع 1:

بیمارانی که مبتلا به دیابت نوع 1هستند اغلب لاغرند و معمولأ در گروه سنی کودکان، نوجوانان و جوانان هستند. در بدن این افراد، یا اصلأ انسولین ساخته نمی شود و یا به مقدار ناچیز تولید می شود و برای جبران کمبود آن باید انسولین به بدن بیمار تزریق شود، این گروه حدود 15-10 درصد از کل بیماران دیابتی را تشکیل می دهند.

دیابت غالبأ یک بیماری بی سر و صدا هست.

دیابت نوع2:

اغلب بیماران مبتلا به این نوع از دیابت چاق و در سنین بالا هستند. این افراد می توانند مدت ها با تغذیه صحیح و کاهش وزن درمان شوند زیرا در بدن این نوع دیابتی ها، تا پیش از مراحل پیشرفته بیماری، انسولین به اندازه کافی ساخته می شود و در صورت کاهش وزن می توانند مدت ها بدون تزریق انسولین درمان شوند اما در برخی از این بیماران، برای مهار قند خون مصرف داروهای خوراکی و یا انسولین لازم است. مبتلایان به دیابت نوع 2، 90-85 درصد از کل بیماران دیابتی را تشکیل می دهند.

 

اغلب بیماران مبتلا به دیابت نوع دو، چاق و بالای چهل سال می باشند.

 

عوامل خطر ساز ابتلا به دیابت نوع 2 کدام است؟

-        چاقی

-        سابقه دیابت بارداری

-        سن بالای چهل سال

-        فشار خون بالا

-        سابقه حمله قلبی و یا سکته مغزی

-        مصرف دخانیات

-        افزایش چربی های خون

-        مصرف داروهایی مانند کورتون که سبب افزایش قند خون می شود.

-        وجود سابقه خانوادگی دیابت نوع 2

 

درمان دیابت نوع دو چگونه است؟

دیابت نوع دو به خوبی قابل درمان است. خیلی وقت ها به واسطه تغییر شیوه زندگی که شامل رعایت برنامه غذایی معتدل و ورزش است درمان بیماری ممکن است.در مواقعی که تغییر عادات زندگی، غیر عملی یا بی اثر باشد، می توان از درمان دارویی استفاده کرد.

 

 

چرا باید وزن خود را کم کنید؟

اضافه وزن حتی به مقدار کم، به خصوص اگر چربی در ناحیه شکم ذخیره شده باشد، خطر پیشرفت دیابت نوع دو، افزایش فشار خون و افزایش سطح کلسترول خون را دربر دارد. وزن مناسب و ساختار بدنی موزون می تواند از بروز این بیماری ها جلوگیری کند.

برنامه غذایی صحیح چیست؟

در هر وعده غذایی از کربوهیدرات های پیچیده استفاده کنیم. غذاهای نشاسته ای مانند نان (ترجیحأ سبوس دار)، غلات، میوه ها، سیب زمینی و برنج حاوی کربوهیدرات های پیچیده هستند. این مواد به عنوان سوخت به کار می روند و ما به خوردن آنها نیاز داریم. اما اگر این غذاها بیش از حد مصرف شوند ،به چربی تبدیل شده و باعث اضافه وزن می شوند.چاقی سبب افزایش مقاومت سلول های بدن و انسولین شده و در نتیجه باعث بروزبیماری دیابت یا تشدید آن می شود.

  • هر روز از مواد غذایی حاوی پروتئین مانند گوشت، مرغ، ماهی، تخم مرغ و پنیر استفاده نمائیم.
  • از سبزیها، مواد معدنی و ویتامینهایی که برای سلامت بدن ضروری هستند استفاده نمائیم.
  • از مصرف بیش از حد غذاهای شیرین پرهیز کنیم. این مواد مانند نوشابه ها، کیک ها، بیسکوئیت های شیرین، شکلات، عسل و آب میوه ها دارای مقادیر زیادی قند ساده هستند.
  • از مصرف غذاهای پر چربی پرهیز کنیم.این غذاها باعث افزایش وزن و کاهش توانایی بدن در استفاده موثر از انسولین می شوند.

فراورده های غذایی پر چربی عبارتند: کره، مارگارین، روغن ها، کره بادام زمینی و گوشت پر چرب. غذاهایی مانند سوسیس، پنیر، کیک، شکلات، بستنی، سیب زمینی سرخ شده و سس ها.

چاقی سبب افزایش مقاومت سلول های بدن به انسولین و در نتیجه بروز بیماری دیابت و یا تشدید آن می شود.

ورزش چه تاثیری در مهار دیابت دارد؟

انجام فعالیتهای ورزشی منظم نقش اساسی در مهار دیابت دارد. ورزش، پاسخ دهی سلول های بدن به انسولین را افزایش می دهد، در نتیجه غلظت قند خون کاهش می یابد. پیاده روی، در صورتی که حداقل سه تا چهار بار در هفته و هر بار به مدت 45 دقیقه انجام شود ورزش مناسبی برای شروع فعالیت بدنی است. می توانید به جای 30دقیقه ورزش پیوسته، در طول روز  سه بار و هر بار 10 دقیقه ورزش نمائید. بهترین زمان انجام ورزش 1تا 3ساعت بعد از صرف غذا است.

 

بهتر است مدت و شدت فعالیت ورزشی خود را به تدریج افزایش دهید به یاد داشته باشد که عرق کردن بیش از حد، تنها آب بیشتری از بدن خارج می کند و مستقیمأ سبب کاهش چربی بدن شما نمی گردد، لذا به میزان کافی آب بنوشید تا جایگزین مایعی که حین  ورزش در اثر عرق کردن از بدن شما دفع شده است بشود. نوعی از فعالیت جسمی را انتخاب کنید که به شما شادابی می بخشد، زیرا در این صورت است که انگیزه فعالیت بدنی را حفظ خواهید کرد و به طور مرتب به آن ادامه خواهید داد.از بابت اثر گذاری بر میزان قند خون ،هیچ کدام از فعالیت های بدنی بر دیگری ارجعیت ندارد و علاقه و توانایی و امکانات شماست که میتواند نقش تعیین کننده داشته باشد. قبل از شروع هر نوع ورزش و یا فعالیت بدنی، حتمأ با پزشک خود در این مورد مشورت کنید و از یاد نبرید که اگر تا کنون فعالیت بدنی نداشته اید، نباید ناگهان، آن هم به مدت زیاد، فعالیت کنید.

 

انجام فعالیت های ورزشی منظم ،نقش اساسی در مهار دیابت دارد.

 

خود پایشی قند خون چیست؟

یکی از وظایف بسیار مهم بیمار در درمان بیماری دیابت، سنجش قند خون توسط خود بیمار با استفاده از دستگاه گلوکومتر می باشد این روش به افراد دیابتی خصوصأ بیمارانی که انسولین تزریق می کنند و یا بیمارانی که قند خون مهار نشده ای دارند کمک می کند که نظارت دقیق تری بر وضعیت خویش اعمال کنند و مسئولیت بیشتری برای اداره امور خود بر عهده گیرند. اندازه گیری فواید فراوانی دارد. برای مثال اندازه گیری قند خون و2ساعت بعد از صرف غذا به بیمار کمک میکند تا میزان تاثیر مصرف غذا بر قند خون را دریابد و از این آگاهی برای انتخاب وعده غذایی مناسب استفاده کند. همچنین میتوان با اندازه گیری منظم قند خون در زمان فعالیت، یا در زمان بیماری، میزان انسولین در یافتی را تنظیم کرده و بالاخره این که اندازه گیری منظم قند خون حس اعتماد به نفس را در بیمار افزایش می دهد زیرا در می یابد که توانسته از خود به خوبی مراقبت کند.

مراحل اندازه گیری قند خون کدامند؟

برای اندازه گیری قند خون با یک دستگاه  گلوکومتر:

1-     ابتدا دست ها را شسته و خشک نمائید.

2-     دستگاه گلوکومتر خود را حاضر کنید .هر دستگاهی تفاوت هایی جزئی با دستگاه های دیگر دارد. دستورالعمل و نحوه کار کردن با هر دستگاه را به دقت مطالعه نمایید. در ابتدا بهتر است  تحت نظر یک پرستار آموزش دهنده دیابت این کار را انجام دهید.

3-     محل مورد نظر برای خون گرفتن را مشخص کنید. برای این کار همیشه از یک نقطه ثابت استفاده نکنید بهتر است هر بار یک انگشت را انتخاب نمائید.

4-     سوزن و قلم چک کننده را آماده نمائید. قلم ها نیزمانند دستگاه های گلوکومتر، تفاوت هایی با هم دارد. دستورالعمل کار با قلم را خوانده و به دقت آن را اجرا کنید.

5-     پس از قرار دادن سوزن مخصوص در داخل قلم، آن را روی سطح کناری انگشت قرار داده و سپس ماشه اش را فشار دهید.

6-     با کمی فشار دادن سر انگشت، قطره خون خارج می شود. اگر خوب خارج نمی شود، دست خون را به طرف پائین گرفته و به آرامی انگشت را فشار دهید .

7-     قطره خون را روی نوار اندازه گیری قند قرار دهید و نوار را در محل اندازه گیری مخصوص خود روی دستگاه گذاشته و منتظر بمانید تا نتیجه روی صفحه دستگاه ظاهر شود.

8-     نتایج را در یک دفترچه ثبت نمائید.

اندازه گیری قند خون توسط خود بیمار با دستگاه گلوکومتر، از وظایف بسیار مهم بیمار در مهار بیماری دیابت است.

هیپوگلیسمی (کاهش قند خون) چیست؟

هیپوگلیسمی به کاهش غلظت قند خون به کمتر از 70 میلی گرم در دسی لیتر گفته می شود. بیمارانی که تحت درمان با انسولین یا برخی از قرض های خوراکی مانند گلی بن گلامید هستند ممکن است به این مشکل دچار شود. علائم کاهش قند خون شامل احساس عصبانیت ، ضعف و بیحالی، عرق سرد ومرطوب، تپش قلب، رنگ پریدگی، احساس گرسنگی بیش از حد، لرزش اندام ها، تاری دید و سر درد می باشد. اگر هیپوگلیسمی به موقع درمان نشود ،ممکن است خطراتی از جمله اختلال حواس، تشنج و بی هوشی به وجود آورد. هنگامی که قند به مقدار بسایر کم به مغز برسد، انسان دچار اختلال حواس و سرانجام بیهوشی می شود. البته اگر هیپوگلیسمی به موقع درمان شود هیچ عارضه ای بر جای نخواهد گذاشت.

عوامل مختلف می توانند باعث بروز هیپوگلیسمی شوند از جمله:

-        کم خوردن یا کم خوردن مواد غذایی حاوی کربوهیدرات

-        فعالیت جسمی بیش از حد معمول،که همراه بامصرف غذای اضافی با کاهش میزان انسولین نباشد.

-        تزریق زیاد انسولین یا مصرف قرص های خوراکی بیش از مقدار لازم.

-        تهوع و استفراغ

 

کاهش قند خون چگونه درمان میشود؟

با احساس اولین علائم افت قند خون باید فورأ آن را درمان کرد. علائم اولیه شامل سر درد، تاری دید، عرق زیاد، لرزش اندام ها و احساس ولع به غذا هستند. هیچ گاه این فکر ا به خود راه ندهید که قند خون ، بدون مصرف مواد قندی،دوباره به حالت طبیعی بر می گردد همچنین در صورت شک به بروز هیپوگلیسمی از افزایش موقت قند خون در اثر مصرف مواد قندی هم نهراسید.

اگر هیپوگلیسمی به موقع درمان نشود، ممکن است خطراتی از جمله  اختلال حواس ،تشنج و بیهوشی به وجود بیاورد.

درهنگام بروز علائم ناشی از افت قند خون، در صورتی که دستگاه گلوکومتر در خانه دارید، قبل از شروع درمان هیپوگلیسمی، ابتدا قند خون خود را اندازه بگیرید.

برای بالا بردن سریع قند خون باید یکی از موارد قندی سریع الاثر مانند موارد زیر را مصرف کنید:

سه قطعه آب نبات – سه حبه قند – یک قاشق عسل – نصف لیوان آب میوه یا دیگر مایعات شیرین

همیشه باید یک ماده قندی سریع الاثر همراه خود داشته باشید .

میزان نیاز هر فرد به مصرف مواد فوق با فرد دیگر متفاوت است . مواد قندی به صورت مایع (آب میوه ، آب قند و ...) سریع تر از مواد جامد (قند یا شکلات) قند خون را افزایش می دهند و برای درمان هیپوگلیسمی  مناسب ترند، بهتر است از مصرف غذایی پرچرب (مانند شکلات و پیراشکی) برای این منظور پرهیز نمایید.

اگر هنگام شب به افت قند خون دچار شدید، غیر از مواد قندی سریع الاثر به اندازه حداقل 2 واحد مواد قندی دیر جذب مثل (نان و پنیر، یک لیوان شیر و یک قطعه بیسکویت ، یک عدد میوه و ...) میل کنید تا به این وسیله از کاهش مجدد قند خون هنگام خواب جلوگیری شود.

 

قانون 15 :

هرگاه دچار علائم افت قند خون شدید و یا دستگاه گلوکومتر قند خون شما را 60 یا کمتر نشان داد ابتدا 15 گرم کربوهیدرات سریع الاثر مانند یک لیوان آب با 3 حبه قند یا نصف لیوان آب میوه مصرف کنید 15 دقیقه صبر کنید. در اینجا دو حالت ممکن است اتفاق بیفتد، حالت اول این است که علائم افت قند خون برطرف شوند. حال می توانید مواد حاوی کربوهیدرات طولانی اثر مانند یک لقمه نان و پنیر مصرف کنید تا از افت قند خون مجدد جلوگیری شود.

مواد قندی به صورت مایع مانند آب قند، سریع تر از مواد جامد مانند شکلات قند خون را افزایش می دهند و برای درمان هیپوگلیسمی مناسب ترند.

اگر تا وعده غذایی اصلی بیشتر از یک ساعت باقی مانده بود باید یک میان وعده سبک هم مصرف نمایید.

حالت دوم آن است که بعد از گذشت 15 دقیقه همچنان علائم افت قند خون باقی بماند، در این صورت مجددا 15 گرم کربوهیدرات مصرف کنید و 15 دقیقه دیگر منتظر بمانید این کار را آن قدر ادامه دهید تا قند خون شما افزایش یابد. سپس اگر بیش از یک ساعت تا وعده غذایی اصلی تان باقی مانده است، میان وعده مصرف نمایید.

همیشه باید یک ماده قندی سریع الاثر همراه خود داشته باشید.

هایپرگلیسمی (افزایش قند خون) چیست ؟

هایپرگلیسمی به افزایش بیش از حد غلظت خون گفته می شود. افزایش طولانی مدت قند خون سبب پیدایش عوارض مزمن در فرد دیابتی می گردد، بنابراین شما به عنوان یک فرد دیابتی باید قند خون خود را در محدوده طبیعی نگه دارید. علامت های افزایش قند خون معمولا زمانی پدید می آیند که قند خون فرد دیابتی به بیش از 200 میلی گرم در دسی لیتر برسد. در چنین شرایطی ممکن است علامت هایی مانند تشنگی شدید، افزایش حجم و دفعات تخلیه ادرار، کاهش وزن و اشتهای بیش از حد معمول به وجود آیند .در این مواقع سعی کنید مقادیر زیادی مایعات بدون قند مصرف کنید و پس از اندازه گیری قند خون به پزشک مراجعه نمایید.

 

 


.: Weblog Themes By Pichak :.



تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک