کارشناسی ارشد پرستاری
 
وبسايت تخصصی پرستاري/منابع-مشاوره-جزوه
پيوند ها

بزودي در اين سايت جزوات تخصصي پرستاري براي فروش ارائه مي شود
 
نوشته شده در تاريخ ۱۳٩٠/٤/٢٤ توسط کیوان خدایاری

 

"  کم خونی فقر آهن "

 

کم خونی چیست؟

کم خونی وضعیتی است که درآن ، تعداد یا اندازه گلبول های قرمز  یا مقدار هموگلوبین موجود درخون کاهش یافته و تبادل اکسیژن و دی اکسید کربن بین خون و سلول ها دچار اختلال می شود .

کم خونی فقر اهن

شایع ترین کم خونی که در جامعه ما دیده می شود کم خونی ناشی از کمبود آهن می باشد که به اصطلاح به آن "کم خونی فقر آهن" گفته می شود. آهن یکی از عناصر اصلی و ضروری ساخت هموگلوبین است. هموگلوبین در حمل اکسیژن از هوای بیرون به داخل ریه و سپس به گردش خون و در نهایت رساندن اکسیژن به بافت ها نقش دارد. اگر این ماده مغذی به مقدار کافی در دسترس بدن نباشد کم خونی فقر آهن بروز می کند. کمبود آهن و کمخونی ناشی از آن در واقع  شایع ترین مشکلات تغذیه ای در جهان است و بیش از 2 میلیارد نفر از مردم جهان دچار کمبود آهن و کم خونی هستند. بر اساس بررسی کشوری شیوع کم خونی فقر آهن در زنان49-15ساله، بیشترین میزان شیوع کمبود آهن در دختران19-15ساله(39درصد)گزارش شده است.آگاهی از منابع غذایی آهن و اهمیت مصرف مکملهای تغذیه ای بخصوص در افراد آسیب پذیر و عمل به آنها در پیشگیری و کنترل کم خونی فقر آهن بسیار ضروری است.

دلایل کم خونی فقر اهن

دلایل گوناگونی برای فقر آهن وجود دارد که از آن جمله می توان به علل زیر اشاره کرد :

1 – دریافت نا کافی آهن به دلیل رژیم غذایی مورد استفادهای که در آن آهن کمی وجود دارد ، مانند بعضی از رژیم های گیاه خواری .

2 – جذب ناکافی آهن در اثر اسهال ،  مشکلات گوارشی یا تداخلات داروئی

3 – افزایش نیاز به آهن برای افزایش حجم خون در دوران نوزادی ، نوجوانی ، بارداری و شیر دهی .

4 – خون ریزی زیاد در دوران عادت ماهانه ، در اثر جراحات و بیماری های بدخیم.

 

علائم کم خونی ناشی از فقر آهن

بعضی از علائم کم خونی آهن عبارتند از :

 

1 – رنگ پریدگی زبان و مخاط داخل لب و پلک چشم

2 – خستگی زود رس

3 – بی تفاوتی

4 – سرگیجه و سردرد و سیاهی رفتن چشمها

5 – خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست ها و پاها

6 – حالت تهوع و بی اشتهایی

7 – در کم خونی های شدید گود شدن روی ناخن وتپش قلب و تنگی نفس

 

 

عوارض کمبود آهن در سنین بلوغ

 

 کاهش سرعت رشد ،کاهش ضریب هوشی (5-10 امتیاز کمتر از حد طبیعی )، کاهش قدرت یادگیری( افت تحصیلی )،کاهش ظرفیت کاری،تغییرات رفتاری(خستگی، بی تفاوتی، انزوا و ازدست دادن اعتماد به نفس) ،افزایش ابتلا به بیماریها،افزایش غیبت از مدرسه،هدر رفتن سرمایه گذاری های آموزشی، افزایش شیوع وشدت کم خونی فقرآهن در دوران بارداری-افزایش تولد نوزادان کم وزن و نارس.

 

تشخیص

بوسیله ی علائم بالینی و انجام ازمایش خون

 

 

درمان

 

1-استفاده از مکمل های خوراکی:

 

برای درمان کم خونی چند روش وجود دارد که بهترین و کم خطرترین راه ،استفاده از مکمل های خوراکی است . درمان با نمک های ساده آهن ، چون سولفات فرو خوراکی ، کاملاً موثر بوده و به شکل قرص ، کپسول یا مایع است که  مصرف آن ها باید تا چند ماه ادامه یابد .

 

*نکاتی درباره ی مصرف  قرص اهن:

 

- توجه داشته باشید که قرص های آهن را وقتی معده خالی است، میل کنید (حداقل نیم ساعت قبل از غذا ) تا جذب آن بهتـر باشد .

 

- اگر با مصـرف این گونـه قرص ها دچار عوارض گوارشی مثل حالت تهوع می شوید، می توانید با مقدار غذای کمی آن را میل کنید .( البته به غیر از شیر)

 

- اگر داروهای دیگری مصـرف می کنیـد ، بعـد از خوردن آهـن حداقل 2 ساعت صبـر کنیـد و سپس داروهای دیگر را مصرف نمایید . به خصوص اگر داروهای ضد اسید و تتراسایکلین مصرف می کنید.

 

- همیشه به یاد داشته باشید که این قرص ها می تواننـد اجابـت مـزاج را سیاه رنگ کنند و نیـز باعث  یبوست شونـد که برای کاهش ان می توانید از غذا های پر فیبر مثل میوه و سبزی جات با آب فراوان استفاده نمایید.

- در افرادی که کم خونی فقر اهن در انها به اثبات رسیده  باید طی شش ماه هر روز سه قرص آهن( قبل از هر وعده غذایی یک عدد) استفاده و در شش ماه بعدی مقدار کمتری مصرف کرده و آن را به روزی یک عدد برسانند.(البته با تجویز پزشک)

 

- مکمل های آهن را 2 تا 3 ماه پس از طبیعی شدن آزمایش خون ادامه دهید.

 

-مصرف خودسرانه و بیش از حد قرص‌ آهن برای سلامت افراد خطرناک است. مصرف بسیار و نامناسب آهن باعث ایجاد رسوب در کبد انسان  و بروز بیماری ، لکه‌های پوستی و گاهی ایجاد مسمومیت در فرد مصرف کننده می‌شود.

 

2-رژیم غذایی:

 

از ایـن قرص ها که بگذریم تـوجـه به رژیم غذایی هم از اهمیـت فراوانی برخوردار است . سعی کنیـد غذاهای آهن دار را در رژیم غذایی خود بگنجانید.

منابع غذایی آهن دار عبارتند از جگر، قلوه ، گوشت قرمز، ماهی، زرده تخم مرغ ، بادام ،پسته، گردو،سبزی های دارای برگ سبز تیره مانند جعفری ، اسفناج و حبوبات ؛ مثل عدس و لوبیا، هم چنین میوه های خشک ( برگه ها) به خصوص برگه زرد آلو و دانه های روغنی.

 

*عوامل تسریع کننده ی جذب اهن

 

1. اسید سیتریک و اسید اسکوربیک ( ویتامینC) که درآلو، خربزه، ریواس، انبه، گلابی، طالبی، گل کلم، سبزی ها ، آب پرتقال، لیمو شیرین ، لیمو ترش، سیب و آناناس وجود دارند، می توانند عوامل افزایش دهنده جذب آهن در بدن باشند-.

2. اسید مالیک و اسید تارتاریک که در هویج ، سیب زمینی، چغندر، کدو تنبل ، گوجه فرنگی، کلم پیچ و شلغم موجود است ، سبب افزایش جذب آهن می شود.

3. محصولات تخمیری مثل سس سویا نیز در این دسته از عوامل گنجانده می شوند.

 

 

*عوامل کاهنده جذب آهن در بدن عبارت اند از: چای ، قهوه و دم کرده های گیاهی که حتما باید با فاصله ی حداقل نیم ساعت با غذا و همچنین قرص آهن مصرف شود.

 

استراتژی های پیشگیری

- استراتژی های  WHO  برای پیشگیری و کنترل کم خونی فقر آهن: مکمل  یاری(آهن یاری)-آموزش تغذیه-غنی سازی مواد غذائی

استراتژی های پیشگیری در ایران:

1-برنامه ی آهن یاری دختران راهنمایی و دبیرستان:

نحوه اجرای برنامه آهن یاری دختران دبیرستانی و راهنمایی یک قرص فرفولیک در هفته و در یک دوره 4 ماهه (16 هفته) در سال مصرف می شود.

2-افزودن آهن به آرد :فقط در شهر بوشهر اجرا می شود چون بالاترین شیوع کم خونی فقر اهن کشور را دارد.

**بنابراین برای پیشگیری و کنترل کم خونی باید موارد زیر مورد توجه قرار گیرد:

1-    برای پیشگیری و کنترل کم خونی فقر آهن از  مکمل یاری(آهن یاری) و آموزش تغذیه بهره جویند.

2- یک قرص سولفات فرو در هفته و در یک دوره 4 ماهه (16 هفته) در سال مصرف کنند.

3- از عوامل افزاینده جذب آهن همرا با قرص آهن و منابع غذایی آهن مصرف کنند.

3- عوامل کاهنده جذب آهن را همرا با قرص آهن و منابع غذایی آهن  مصرف نکنند.

4- توصیه های تغذیه ای برای پیشگیری از کمبود آهن و کم خونی فقر آهن را رعایت نمایند.

5- برای کاهش عوارض جانبی ناشی از مصرف قرص آهن,آنرا بعد از غذا و با معده پر مصرف کنند.                                                                                                                              

 


.: Weblog Themes By Pichak :.



تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک